3 Dakikada Ekonomi Tarihi

Paranın sanal bir kimliğe büründüğü şu yıllarda, gün içerisinde dünyada dolaşım içerisinde olan para miktarını saptamak oldukça zor gibi görünüyor. Durum “sanal” bir yapıya bürününce, piyasada somut olarak dolaşamayan “para”nın tarihsel gelişimini bilmeyen kimseler olaya hakim olamayıp, bilinmesi gereken mekanizmadan bir haber yatırımlar yaparak kötü sonuçlarla karşılaşıyorlar.

Ben bu yazımda ekonominin geçirdiği tarihsel süreci, ekonomi ekolleri yardımıyla oldukça kısa bir şekilde açıklayacağım.

15.yyda kağıt para kullanılmıyordu. Bu dönemde feodalitenin de etkileriyle maden bakımından zengin olan topraklarda hakimiyet kuranlar yönetimde, işçii çalıştırmakta, hayatın tadını çıkarmakta hak sahibi oluyorlardı. Altın, gümüş gibi madenlerden yapılan para ilkel piyasalarda dolaşıyor ve ihtiyaçların sağlanmasında aracı oluyordu. Ekonomi bilimi tam da bu dönemlerde “Sezgisel yaklaşımlarla” ortaya çıkıyordu ve buna merkantalist felsefe adı veriliyordu. Merkantalizm’de bulyonizm düşüncesi egemendi.

Bulyonizm değerli madenlere sahip olmanın zengiliği doğuracağı düşüncesini temsil ediyordu.

18. ve 19.yyda yeni buluşların üretime olan etkisi ve buhar gücüyle çalışan makinaların ortaya çıkmasıyla Avrupa’da “Sanayi Devrimi” gerçekleşti. Artık bu noktadan sonra mevcut dünya düzeni asla eski yapısına kavuşamayacak, günümüze kadar uzanan bir değişimin temsilcisi olan bu yenilik Avrupa’dan yola çıkacaktı. Sanayi devriminden olumsuz yönde etkilenenler Feodal beylikler olurken bu durumdan karlı çıkanlar, olumlu yönde etkilenenler de işçi sınıfı olmuştu. Feodaliteyle yönetilen coğrafyalarda yeterli geliri elde edemeyen hatta haksızlıklara maruz kalan işçiler kentlere göç etmiş, sanayi sektöründeki yoğun işçi gereksinimlerine çare olmuşlardı.

Bu tarihten sonra ortaya devletin kesinlikle piyasaya karışmaması gerektiğini, her arzın kendi talebini yarattığını, piyasadaki kişilerin kendi çıkarları doğrultusunda hareket ederken ortak çıkarlara hizmet edeceğini ileri süren Klasik Ekonomi okulu savunucuları ortaya çıktı. (Adam Smith, David Richardo, Thomas Robert Malthus, John Stuart Mill, Alfred Marshall)

Ardından Klasiklerin makro ekonomik düzeydeki yaklaşımlarında katkıda bulunarak mikro ekonomik teoriler üreten Neo-Klasikler okulu ortay açıkmıştır. Bu yeni ekol, Klasiklerin tamamlayıcısı niteliğinde oluşmuştur.
Ardından Klasiklere karşı çıkan, onların görüşlerine; özellikle devletin piyasaya karışmaması gerektiği düşüncelerine karşı çıkan Keynesyen Ekonomi ekolü ortaya çıkmıştır.

Keynesyen ekonomi devlet kontrolünün piyasaları düzeltip, istikrarlı bir yapı kazanmasını sağlayacağını savunuyordu. Bu ekol Klasiklerin tamamen kaşrıtı olup Kapitalist düzenin bugünki resminin çizilmesine aracı olan düşüncenin yapı taşlarını oluşturmuştur.

Sosyalizmin yansıması olarak nitelendirebileceğimiz Karl Marx’ın kapitalist düzene karşı durarak ortaya sürdüğü ekonomik düzenin ismi ise Marksist ekonomi olarak bilinmektedir.

Ekonomilerin Gruplaşması

Ekonomilerin gruplaşması denince aklınıza nasıl bir tanım geliyor, nasıl bir durum beliriyor? Bu konuda bilgi edinmeden önce, düşününce oldukça kapalı, grup bazında birbirinden bağımsıız ama toplu olarak birbirine bağımlı ülkelerin birlik olma durumu aklıma gelirdi. Aslında yirmi kişilik bir sınıfta 5 çalışkan ve başarılı, 7 orta düzeyde başarılı, 3 vasatın iyisi, 5 tembel öğrenciden meydana gelen bir sınıf düşünürdüm. Bu 5 çalışkan öğrenci kendi aralarında birlik olup, yardımlaşıp sınıfın geri kalanından daha iyi performans göstererek farklarını ortaya koyarlar ve dolayısıyla öğretmenlerin gözünde en iyi izlenimi yaratıp bütün ayrıcalıklardan yararlanabilen, sınıfın geri kalanının üstünde yoğun etkiler bırakabilen kişilerden olurlar.

Ekonomilerin gruplaşması da bu basit mekanizmanın bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

Gruplaşan ekonomiler G7 ve G20 toplulukları olarak bilinirler. Buradaki “G” harfi grup kelimesini temsil ederken rakam ve sayı totaldeki ülkeleri temsil eder.

Haberlerde genellikle “G7 zirvesi yapıldı” “G20 acil toplantı gerçekleştirdi” gibi başlıklar altında, topluma bilgilendirmeler yapılır. Peki nedir bu G7 ve G20’nin açıklaması?

G7 ülkeleri, gayri safi milli hasılası oldukça yüksek olan devletlerin birarada bulunduğu gruptur. Bu devletler Amerika Birleşik Devletleri, İtalya, Japonya, İngiltere, Almanya, Fransa ve Kanada gibi güçlü ekonomilerdir. Bu ekonomiler, dünya düzeni konusunda kararlar verirken, politikalar geliştirip piyasada etkili olmaya, mevcut kaynakların kullanımını denetlemeye, eğer varsa (ki genellikle olur) devletler arası anlaşmazlıkların negatif etkileri üzerinde düşünüp önlem almaya çalışırlar. Bütün bunlar gerçekleşirken dünyanın geri kalanı, güçlü olamayan ekonomiler bu duruma seyirci kalır.

Seyirci kalmanın tek getirisi eleştiri yapmak olmakla birlikte mevcut durum konusunda beliren hoşnutsuzluklara ses çıkaramamak diğer devletlerin tepkisini çeker. Bu nedenledir ki güçlü ekonomilerden yerine daha az güçlü olan ekonomiler seslerini duyurmak için G20 adı altında gruplaşmışlardır. G20 ülkeleri ABD, Almanya, Arjantin, Birleşik Krallık, Brezilya, Çin Halk Cumhuriyeti, Endonezya, Fransa, Güney Afrika Cumhuriyeti, Güney Kore, Hindistan, Japonya, Türkiye, Kanada, Meksika, Rusya, Suudi Arabistan, İtalya(AB ülkeleri) olarak sıralanır.

G20 ülkeleri arasında G7de yer alan isimler de vardır çünkü bu ülkeler kontrolü elden bırakmayıp gelişmekte olan ülkelerin piyasalarını kontrol etmek amacıyla yardımlar gerçekleştirirler. Emerging countries olarak bilinen G20 ülkeleri dünya düzeninde söz sahibi olmaya çalışarak, piyasada, politik kararlarda etkili olmayı amaçlarlar.

Ekonomilerin gruplaşması, küreselleşmenin mutlak ve yerinde bir sonucudur.

Ekonomilerin birbirine bu denli muhtaç olduğu düzende gruplaşmalar piyasayı dengelemek için ideal yöntemi temsil ederken, gelişmekte olan ekonomilerin de bu süreçte ivme kazanmasına yardımcı olmaktadırlar.

İnsani Gelişmişlik İndeksi

İnsani gelişmişlik indeksine bakarak devletlerin sağlık hizmetlerini, eğitim politikalarını ve o bölgedeki ortalama yaşam süresini incelenebiliyor. Bu alanda çalışmalar yapan uluslararası insani gelişmişlik indeksi düzenleyicileri, Türkiye’nin HDI(human development index-insani gelişmişlik indeksi)’si 0,699 olarak belirleyerek, 187 ülke arasında 92.sırada Türkiye’nin yer aldığını saptamışlardır.

Ülke için bu indeks 1980 yılında 0,463 olarak belirlenmişken, geçtiğimiz 20 senede yükselişe geçmiş ve Türkiye Dünya ortalamasının üzerinde seyreden bir sayısal veriye ulaşmıştır (0,699). Ortalama yaşam süresi 72 iken, eğitim-öğretime ayrılan insan ömrü 6.9 sene olarak belirlenmiştir.

Söz konusu indeksi değerlendirirken bazı sorunlar yaşanabilir. Örneğin eğitim seviyesi konusunda çıkarımlar yapan HDI düzenleyicileri, Çin’in eğitim seviyesini oldukça yüksek seviyede göstermişlerdir.

Ancak Çin’de vatandaşların “eğitimli” statüsüne sahip olması için aranan kriter yalnızca “ismini yazabilmekken” Türkiye’de eğitimli sayılmanız için 8 yıl okumanız zorunlu hale getirilmiş durumda. Yani bu indeks kesin sınırlarla çizilmeyen kriterlere sahip olduğundan, ülkeleri yalnızca bu indekse bakarak değerlendirmek, söz konusu bölgeyle alakalı tam bilgiye ulaşmanızı sağlayamayacaktır.

Physiocracy

In my EC432.1 history of economic thought class the professeur gave me a commission. I prepared a presentation about “Physiocracy”! Pronunciation of word was really hard for me.. And I imagine that “what am I going to do even I couldn’t say the word!”. But then I thought that, I will try to do my best and I prepared a canvas about my presentation. Firstly I will define the definition of physiocracy than I define the theory by a diagram.
What is Physiocracy?

This is an economic theory developed by a group of economists who believed that the wealth of nations was derived solely the value of “land agriculture” or “land development”. Waow! They did it in 18th century in France! François Quesnay was the founder of this important economic theory. And you know, every start-up theory become weird for readers because we cannot understand that why they prepare a theory for these kind of simple definitions. But wait a second, you cannot say the same thing for physiocracy! This theory was the 1st well-developed economic theory considering ancient Greek philosophers.

For this theory agriculture is everything. And if you are working for agrarian stuffs you are the most important guy around the globe because neither me nor François Quesnay had a value like a farmer.

Mr. Quesnay prepare a diagram which represents the relationship between agricultural-priorities and merchant classes. You have to observe it!

And also please wish me luck about presentation..

Kapitalizm & Modernlik

Avrupa’daki korkunç ekonomik kriz, Orta Doğu’nun dünya gündeminde hiç olmadığı kadaryer alması, Amerika’daki seçimlerle gelen yeni kararlar gelecekte “tarih tekerrürden ibarettir” cümlesini yalanlayacak nitelikte olayların yaşanacağının adeta bir göstergesi oluyor. Bu yazımda Avrupa’da yaşanan krize gelen “organik” tepkilerden çok, Orta Doğu’da yaşanan ve bir bahar rüzgarı gibi gelecek güzel günlerin habercisi olan “mekanik” dayanışmanın eserinden söz etmek istiyorum.

Gıdalar Abraham Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en büyük basamakta yer almaktadır. Beslenme söz konusu olunca tüm çıkarlar ötelenip hedefe odaklanılır. Orta Doğu’da yaşanan Arap Baharının da tetikleyicisi olan en önemli etkenlerden birisi gıda enflasyonuydu. Arjantin’de 2001 yılında yaşanan çarpıcı ekonomik krizde olduğu gibi Orta Doğu’da dagıda fiyatları dakikalar içerisinde değişmekte, tüketiciyi zor durumda bırakmaktaydı. Bunun yanında işsizlik, ifade özgürlüğünün kısıtlanması ve kötü yaşam koşulları gibi birçok etken halkın ayaklanmasına ve diktatörlüğün tarihe karışmasını sağladı. Yaşanan bu durum karşısında aklıma “nasıl oluyor da bu kadar insan birlik olup, düzeni değiştirebiliyorlar” sorusu oldu. Yanıtı Jack Goody’nin “Kapitalizm ve Modernlik” isimli kitabında buldum sanırım.Yazarın kaleme aldığı şu paragrafı okuduktan sonra durumu yorumlama biçimim gelişti diyebilirim.

Durkheim, Cezayir’in Kabyle bölgesindeki Berberi kabileler örneğinde de olduğu gibi, daha basit toplumlarda dayanışmanın “mekanik” olduğunu ileri sürmüştü; bu toplumlarda her bireyin çıkarlarının bir diğer erkek veya kadınınkilerle hemen hemen örtüşmesine karşılık, ileri düzeyde iş bölümünün mevcut olduğu toplumların farklılaşmış kesimleri arasındaki dayanışma “organik” bir dayanışmaydı. Zihinsel eğilimler toplumsal ilişkilerle uyumluydu. Geniş açıdan ele alacak olursak bu farklılık gerçeklerle örtüşmektedir. Bununla birlikte, toplum türleri arasında gerek Durkheim gerekse Adam Smith’in ileri sürdüğü gibi keskin bir ayrım yoktur; aksine, zaman içerisinde iş bölümünün karmaşıklığında kademeli bir artış söz konusudur.”

Burada mekanik olmak düşünmeden yapılan eylemleri temsil ederken, organik dayanışma bir görevi yerine getirmekle yükümlü olma durumunu temsil etmektedir. Organik dayanışma mantık çerçevesinde şekillendirken, mekanik dayanışma bir mühendisin makineyi tasarlaması sonucu kitlelerin o makineyi yalnızca yapılması gerekenler listesini taklit ederek kullanması demektir. Yaşananlar şu an Orta Doğu ülkelerinde bahar havası estirirken bu durumu fırsat bilen mekanik dayanışma mühendisleri, ipleri kendi elleirnde tuttukları için düzeni çıkarları doğrultusunda şekillendirme girişimlerinde bulunuyor olabilirler. Bunun sonucu olarak çıkarları örtüşen kadın ve erkekler gelecek yıllarda bu ayaklanmanın mimarlarının çıkarı doğrtultusunda yaşam sürmeyi, diktatörlük döneminin yaşam şartlarına tercih etmiş olacaklar.

Düşüncelerim Orta Doğu’da yaşananların yanlış olduğunu, yine hiç birşeyin o bölgenin refah seviyesini yükseltemeyeceği gibi olumsuz çıakrımlara sebebiyet vermesin. Çeşitli oluşumların ülkelerin gidişatına yön verdiğini biliyoruz. Bu durum sonucunda Avrupa ülkelerinde “modern” olarak görülen yaşam şartlarına sahip toplumlar aslında bundan yıllar önce çarkları dönmeye başlayan makinelerin mühendislerine hizmet ediyorlar. Yalnızca teknolojiye, bilime ve dolayısıyla bilgiye Orta Doğu ülkelerinden daha önce hakim olan Avrupalılar şu an bu mekanik göndüyü demokrasi adı altında organik bir yapıya dönüştürmüş durumdalar. Söz konusu çarkı anlayabilmek için Jared Diamond’un “Tüfek, Mikrop ve Çelik” isimli harika kitabını okumanızı yada buraya tıklayarak benim görüşlerimle şekillenen özetini incelemenizi tavsiye derim.