«

»

May 25

Ekonominin Gelece─či 1: Arz-Talep-Rekabet Problemi

Gelecek odakl─▒ yorumlar─▒ dinlemek ve bu yorumlar ├╝st├╝ne d├╝┼č├╝nmek beni daima heyecanland─▒rm─▒┼čt─▒r. Hele bir de bu yorumlar ilgi duydu─čum alanlar baz al─▒narak yap─▒l─▒yorsa o zaman ger├žekten i├žim i├žime s─▒─čam─▒yor ve mevcut d├╝┼č├╝nceyi geli┼čtirebilmek i├žin ├žaba g├Âstermeye ├žal─▒┼č─▒yorum. ├ťnl├╝ futurist ve fizik├ži Michio KakuÔÇÖyu ─░stanbul Hali├ž Kongre MerkeziÔÇÖnde dinleme f─▒rsat─▒ buldum. Michio Kaku, benim fazlas─▒yla ilgi duyuyor oldu─čum, ekonominin gelece─či konusunda yapm─▒┼č oldu─ču yorumlardan olduk├ža etkilendim. Ekonomiye giri┼č derslerinde ├Â─čretilen arz-talep ili┼čkisini temel alan yorum, piyasalar─▒ni t├╝ketimin dolay─▒s─▒yla ÔÇťkapitalizminÔÇŁ gelece─čini g├Âzler ├Ân├╝ne seriyordu.

Her ge├žen g├╝n biraz daha geli┼čen teknolojiyle birlikte insanlar hangi ├╝r├╝n├╝n ne gibi ├Âzelliklere sahip oldu─čunu, bir marketten iceri girdikleri anda hangi markan─▒n di─čerinden daha kaliteli ve ucuz oldu─čunu anlayabilecek d├╝zeye ula┼čmaya ba┼člayacaklar. Michio KakuÔÇÖnun anlatt─▒klar─▒na gore insanlar ÔÇťak─▒ll─▒ g├Âzl├╝klerÔÇŁ veya ÔÇťak─▒ll─▒ lenslerÔÇŁ sayesinde etraflar─▒yla ilgili her t├╝rl├╝ bilgiyi an─▒nda alg─▒layabilecek ve se├žimlerini bu verilere gore yapabilecekler. ├ľyleyse d├╝┼č├╝nelim. Bir s├╝permarketten i├žeri girdi─činizde e─čer g├Âz├╝n├╝zde bu lenslerden ya da g├Âzl├╝klerden varsa, size ula┼čan bilgiye gore y├Ânelece─činin reyondaki ÔÇťen ucuz ├╝r├╝nÔÇŁ piyasada m├╝thi┼č talepler alacakken di─čer markalar─▒n ├╝reticileri ne yapacaklar? Normal ┼čartlarda piyasadaki ├╝r├╝nler ÔÇťdenge fiyat─▒ndaÔÇŁ sat─▒l─▒rlar ve genel olarak ├╝r├╝nlerin fiyatlar─▒ birbirine yak─▒n, karlar─▒ da birbirlerini baltalamayacak d├╝zeylerde olurlar. S├Âz konusu durumda di─čer markalar─▒n ├╝reticileri, talebin fazla oldu─ču ├╝r├╝nlerle yar─▒┼čabilmek i├žin fiyatlar─▒ s├╝rekli olarak indirerek maliyetle sat─▒┼č fiyat─▒n─▒ neredeyse ayn─▒ seviyeye getirecekler. B├Âyle bir durumda ÔÇťt├╝keticiÔÇŁ avantajl─▒ olurken ÔÇť├╝reticiÔÇŁ dibe vuracakt─▒r.

S├Âz konusu senaryonun ger├žekle┼čmeyecek olmas─▒ gibi bir olas─▒l─▒k olmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorum. Bu nedenle durumu nas─▒l ├ž├Âzebilece─čimize odaklanmak istiyorum. Ayn─▒ fiyatta bir├žok ├╝r├╝n varken ve maliyetler sat─▒┼č fiyat─▒n─▒ a┼čmaya ba┼člam─▒┼čken, s├Âz konusu zarar nas─▒l azalt─▒labilir. Elbette hi├žbir ├╝retici zarar─▒na sat─▒┼č yapmak gibi bir hata yapmayacakt─▒r. Bu durumda ÔÇťortak bir┼čeylerÔÇŁ olu┼čturmak akl─▒ma geliyor. ├ťnl├╝ economist John Maynard Keynes, sabit d├Âviz kuru sisteminin konu edildi─či Bretton Woods sistemi zamanlar─▒nda, t├╝m d├╝nyaya likidite sa─člayacak ve milli gelirleri dengeye sokacak ÔÇťortak para birimiÔÇŁ sistemini getirmeyi ama├žlam─▒┼čt─▒. Bancor ismini verdi─či ortak para biriminin varl─▒─č─▒yla birlikte ─░ngiltere Merkez Bankas─▒, Amerika Merkez Bankas─▒ gibi mali kurumlar─▒n varl─▒─č─▒ sona erecek ve tek bir merkez bankas─▒ mevcut olacakt─▒. Ancak bu durum enflasyon oranlar─▒n─▒n d├╝nyay─▒ kas─▒p kavuraca─č─▒ ger├že─či d├╝┼č├╝n├╝lerek elbette uygulamaya ge├žirilmemi┼čti.


Bir f├╝t├╝ristin yapt─▒─č─▒ yoruma geri d├Ânersek, ortak bir ├ž├Âz├╝m bulmam─▒z gerekirse ├╝r├╝nleri yaln─▒zca tek bir marka arzedebilir mi sorusu ak─▒llara gelebilir. Yani mevcut ┼čirketlerin hepsi ortak sermayeyle hareket edip rekabet ortam─▒n─▒ s─▒f─▒ra indirip t├╝keticiye ÔÇťmasal diyar─▒ÔÇŁ sunabilir mi? Ayn─▒ tek para birimi ger├že─činde oldu─ču gibi, tek bir piyasa olu┼čturma ├žabas─▒ ekonomiyi ve refah d├╝zeyini olumsuz y├Ânde etkileyecektir. Globalle┼čmenin sert etkilerinin, pozitif etkilerini ├Ârtt├╝─č├╝ gibi futurist bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒ tamir edebilecek bir ├ž├Âz├╝m yolu bulunmas─▒ zor gibi g├Âr├╝n├╝yor.

Devlet politikalar─▒yla ├Ânlenebilecek d├╝┼č├╝k fiyatl─▒ arzlar─▒n t├╝keticiye yarar─▒ y├╝ksek miktarlarda seyredecekse de, ├╝lkelere genel olarak b├╝y├╝k zararlar verecektir.Michio KakuÔÇÖnun futurist yorumunu alk─▒┼čl─▒yor, durumun do─čuraca─č─▒ negative sonu├žlara ├ž├Âz├╝m getirecek yorumlar─▒n─▒ okumak i├žin sab─▒rs─▒zlan─▒yorum.