Kapitalizm & Modernlik

AvrupaÔÇÖdaki korkun├ž ekonomik kriz, Orta Do─čuÔÇÖnun d├╝nya g├╝ndeminde hi├ž olmad─▒─č─▒ kadaryer almas─▒, AmerikaÔÇÖdaki se├žimlerle gelen yeni kararlar gelecekte ÔÇťtarih tekerr├╝rden ibarettirÔÇŁ c├╝mlesini yalanlayacak nitelikte olaylar─▒n ya┼čanaca─č─▒n─▒n adeta bir g├Âstergesi oluyor. Bu yaz─▒mda AvrupaÔÇÖda ya┼čanan krize gelen ÔÇťorganikÔÇŁ tepkilerden ├žok, Orta Do─čuÔÇÖda ya┼čanan ve bir bahar r├╝zgar─▒ gibi gelecek g├╝zel g├╝nlerin habercisi olan ÔÇťmekanikÔÇŁ dayan─▒┼čman─▒n eserinden s├Âz etmek istiyorum.

G─▒dalar Abraham MaslowÔÇÖun ihtiya├žlar hiyerar┼čisinde en b├╝y├╝k basamakta yer almaktad─▒r. Beslenme s├Âz konusu olunca t├╝m ├ž─▒karlar ├Âtelenip hedefe odaklan─▒l─▒r. Orta Do─čuÔÇÖda ya┼čanan Arap Bahar─▒n─▒n da tetikleyicisi olan en ├Ânemli etkenlerden birisi g─▒da enflasyonuydu. ArjantinÔÇÖde 2001 y─▒l─▒nda ya┼čanan ├žarp─▒c─▒ ekonomik krizde oldu─ču gibi Orta Do─čuÔÇÖda dag─▒da fiyatlar─▒ dakikalar i├žerisinde de─či┼čmekte, t├╝keticiyi zor durumda b─▒rakmaktayd─▒. Bunun yan─▒nda i┼čsizlik, ifade ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝n k─▒s─▒tlanmas─▒ ve k├Ât├╝ ya┼čam ko┼čullar─▒ gibi bir├žok etken halk─▒n ayaklanmas─▒na ve diktat├Ârl├╝─č├╝n tarihe kar─▒┼čmas─▒n─▒ sa─člad─▒. Ya┼čanan bu durum kar┼č─▒s─▒nda akl─▒ma ÔÇťnas─▒l oluyor da bu kadar insan birlik olup, d├╝zeni de─či┼čtirebiliyorlarÔÇŁ sorusu oldu. Yan─▒t─▒ Jack GoodyÔÇÖnin ÔÇťKapitalizm ve ModernlikÔÇŁ isimli kitab─▒nda buldum san─▒r─▒m.Yazar─▒n kaleme ald─▒─č─▒ ┼ču paragraf─▒ okuduktan sonra durumu yorumlama bi├žimim geli┼čti diyebilirim.

ÔÇťDurkheim, CezayirÔÇÖin Kabyle b├Âlgesindeki Berberi kabileler ├Ârne─činde de oldu─ču gibi, daha basit toplumlarda dayan─▒┼čman─▒n ÔÇťmekanikÔÇŁ oldu─čunu ileri s├╝rm├╝┼čt├╝; bu toplumlarda her bireyin ├ž─▒karlar─▒n─▒n bir di─čer erkek veya kad─▒n─▒nkilerle hemen hemen ├Ârt├╝┼čmesine kar┼č─▒l─▒k, ileri d├╝zeyde i┼č b├Âl├╝m├╝n├╝n mevcut oldu─ču toplumlar─▒n farkl─▒la┼čm─▒┼č kesimleri aras─▒ndaki dayan─▒┼čma ÔÇťorganikÔÇŁ bir dayan─▒┼čmayd─▒. Zihinsel e─čilimler toplumsal ili┼čkilerle uyumluydu. Geni┼č a├ž─▒dan ele alacak olursak bu farkl─▒l─▒k ger├žeklerle ├Ârt├╝┼čmektedir. Bununla birlikte, toplum t├╝rleri aras─▒nda gerek Durkheim gerekse Adam SmithÔÇÖin ileri s├╝rd├╝─č├╝ gibi keskin bir ayr─▒m yoktur; aksine, zaman i├žerisinde i┼č b├Âl├╝m├╝n├╝n karma┼č─▒kl─▒─č─▒nda kademeli bir art─▒┼č s├Âz konusudur.ÔÇŁ

Burada mekanik olmak d├╝┼č├╝nmeden yap─▒lan eylemleri temsil ederken, organik dayan─▒┼čma bir g├Ârevi yerine getirmekle y├╝k├╝ml├╝ olma durumunu temsil etmektedir. Organik dayan─▒┼čma mant─▒k ├žer├ževesinde ┼čekillendirken, mekanik dayan─▒┼čma bir m├╝hendisin makineyi tasarlamas─▒ sonucu kitlelerin o makineyi yaln─▒zca yap─▒lmas─▒ gerekenler listesini taklit ederek kullanmas─▒ demektir. Ya┼čananlar ┼ču an Orta Do─ču ├╝lkelerinde bahar havas─▒ estirirken bu durumu f─▒rsat bilen mekanik dayan─▒┼čma m├╝hendisleri, ipleri kendi elleirnde tuttuklar─▒ i├žin d├╝zeni ├ž─▒karlar─▒ do─črultusunda ┼čekillendirme giri┼čimlerinde bulunuyor olabilirler. Bunun sonucu olarak ├ž─▒karlar─▒ ├Ârt├╝┼čen kad─▒n ve erkekler gelecek y─▒llarda bu ayaklanman─▒n mimarlar─▒n─▒n ├ž─▒kar─▒ do─črtultusunda ya┼čam s├╝rmeyi, diktat├Ârl├╝k d├Âneminin ya┼čam ┼čartlar─▒na tercih etmi┼č olacaklar.

D├╝┼č├╝ncelerim Orta Do─čuÔÇÖda ya┼čananlar─▒n yanl─▒┼č oldu─čunu, yine hi├ž bir┼čeyin o b├Âlgenin refah seviyesini y├╝kseltemeyece─či gibi olumsuz ├ž─▒akr─▒mlara sebebiyet vermesin. ├çe┼čitli olu┼čumlar─▒n ├╝lkelerin gidi┼čat─▒na y├Ân verdi─čini biliyoruz. Bu durum sonucunda Avrupa ├╝lkelerinde ÔÇťmodernÔÇŁ olarak g├Âr├╝len ya┼čam ┼čartlar─▒na sahip toplumlar asl─▒nda bundan y─▒llar ├Ânce ├žarklar─▒ d├Ânmeye ba┼člayan makinelerin m├╝hendislerine hizmet ediyorlar. Yaln─▒zca teknolojiye, bilime ve dolay─▒s─▒yla bilgiye Orta Do─ču ├╝lkelerinden daha ├Ânce hakim olan Avrupal─▒lar ┼ču an bu mekanik g├Ând├╝y├╝ demokrasi ad─▒ alt─▒nda organik bir yap─▒ya d├Ân├╝┼čt├╝rm├╝┼č durumdalar. S├Âz konusu ├žark─▒ anlayabilmek i├žin Jared DiamondÔÇÖun ÔÇťT├╝fek, Mikrop ve ├çelikÔÇŁ isimli harika kitab─▒n─▒ okuman─▒z─▒ yada buraya t─▒klayarak benim g├Âr├╝┼člerimle ┼čekillenen ├Âzetini incelemenizi tavsiye derim.