3 Dakikada Ekonomi Tarihi

Paran─▒n sanal bir kimli─če b├╝r├╝nd├╝─č├╝ ┼ču y─▒llarda, g├╝n i├žerisinde d├╝nyada dola┼č─▒m i├žerisinde olan para miktar─▒n─▒ saptamak olduk├ža zor gibi g├Âr├╝n├╝yor. Durum ÔÇťsanalÔÇŁ bir yap─▒ya b├╝r├╝n├╝nce, piyasada somut olarak dola┼čamayan ÔÇťparaÔÇŁn─▒n tarihsel geli┼čimini bilmeyen kimseler olaya hakim olamay─▒p, bilinmesi gereken mekanizmadan bir haber yat─▒r─▒mlar yaparak k├Ât├╝ sonu├žlarla kar┼č─▒la┼č─▒yorlar.

Ben bu yaz─▒mda ekonominin ge├žirdi─či tarihsel s├╝reci, ekonomi ekolleri yard─▒m─▒yla olduk├ža k─▒sa bir ┼čekilde a├ž─▒klayaca─č─▒m.

15.yyda ka─č─▒t para kullan─▒lm─▒yordu. Bu d├Ânemde feodalitenin de etkileriyle maden bak─▒m─▒ndan zengin olan topraklarda hakimiyet kuranlar y├Ânetimde, i┼č├žii ├žal─▒┼čt─▒rmakta, hayat─▒n tad─▒n─▒ ├ž─▒karmakta hak sahibi oluyorlard─▒. Alt─▒n, g├╝m├╝┼č gibi madenlerden yap─▒lan para ilkel piyasalarda dola┼č─▒yor ve ihtiya├žlar─▒n sa─članmas─▒nda arac─▒ oluyordu. Ekonomi bilimi tam da bu d├Ânemlerde ÔÇťSezgisel yakla┼č─▒mlarlaÔÇŁ ortaya ├ž─▒k─▒yordu ve buna merkantalist felsefe ad─▒ veriliyordu. MerkantalizmÔÇÖde bulyonizm d├╝┼č├╝ncesi egemendi.

Bulyonizm de─čerli madenlere sahip olman─▒n zengili─či do─čuraca─č─▒ d├╝┼č├╝ncesini temsil ediyordu.

18. ve 19.yyda yeni bulu┼člar─▒n ├╝retime olan etkisi ve buhar g├╝c├╝yle ├žal─▒┼čan makinalar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒yla AvrupaÔÇÖda ÔÇťSanayi DevrimiÔÇŁ ger├žekle┼čti. Art─▒k bu noktadan sonra mevcut d├╝nya d├╝zeni asla eski yap─▒s─▒na kavu┼čamayacak, g├╝n├╝m├╝ze kadar uzanan bir de─či┼čimin temsilcisi olan bu yenilik AvrupaÔÇÖdan yola ├ž─▒kacakt─▒. Sanayi devriminden olumsuz y├Ânde etkilenenler Feodal beylikler olurken bu durumdan karl─▒ ├ž─▒kanlar, olumlu y├Ânde etkilenenler de i┼č├ži s─▒n─▒f─▒ olmu┼čtu. Feodaliteyle y├Ânetilen co─črafyalarda yeterli geliri elde edemeyen hatta haks─▒zl─▒klara maruz kalan i┼č├žiler kentlere g├Â├ž etmi┼č, sanayi sekt├Âr├╝ndeki yo─čun i┼č├ži gereksinimlerine ├žare olmu┼člard─▒.

Bu tarihten sonra ortaya devletin kesinlikle piyasaya kar─▒┼čmamas─▒ gerekti─čini, her arz─▒n kendi talebini yaratt─▒─č─▒n─▒, piyasadaki ki┼čilerin kendi ├ž─▒karlar─▒ do─črultusunda hareket ederken ortak ├ž─▒karlara hizmet edece─čini ileri s├╝ren Klasik Ekonomi okulu savunucular─▒ ortaya ├ž─▒kt─▒. (Adam Smith, David Richardo, Thomas Robert Malthus, John Stuart Mill, Alfred Marshall)

Ard─▒ndan Klasiklerin makro ekonomik d├╝zeydeki yakla┼č─▒mlar─▒nda katk─▒da bulunarak mikro ekonomik teoriler ├╝reten Neo-Klasikler okulu ortay a├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bu yeni ekol, Klasiklerin tamamlay─▒c─▒s─▒ niteli─činde olu┼čmu┼čtur.
Ard─▒ndan Klasiklere kar┼č─▒ ├ž─▒kan, onlar─▒n g├Âr├╝┼člerine; ├Âzellikle devletin piyasaya kar─▒┼čmamas─▒ gerekti─či d├╝┼č├╝ncelerine kar┼č─▒ ├ž─▒kan Keynesyen Ekonomi ekol├╝ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Keynesyen ekonomi devlet kontrol├╝n├╝n piyasalar─▒ d├╝zeltip, istikrarl─▒ bir yap─▒ kazanmas─▒n─▒ sa─člayaca─č─▒n─▒ savunuyordu. Bu ekol Klasiklerin tamamen ka┼čr─▒t─▒ olup Kapitalist d├╝zenin bug├╝nki resminin ├žizilmesine arac─▒ olan d├╝┼č├╝ncenin yap─▒ ta┼člar─▒n─▒ olu┼čturmu┼čtur.

Sosyalizmin yans─▒mas─▒ olarak nitelendirebilece─čimiz Karl MarxÔÇÖ─▒n kapitalist d├╝zene kar┼č─▒ durarak ortaya s├╝rd├╝─č├╝ ekonomik d├╝zenin ismi ise Marksist ekonomi olarak bilinmektedir.