«

»

Feb 24

3 Dakikada Ekonomi Tarihi

Paran覺n sanal bir kimlie b羹r羹nd羹羹 u y覺llarda, g羹n i癟erisinde d羹nyada dola覺m i癟erisinde olan para miktar覺n覺 saptamak olduk癟a zor gibi g繹r羹n羹yor. Durum sanal bir yap覺ya b羹r羹n羹nce, piyasada somut olarak dolaamayan paran覺n tarihsel geliimini bilmeyen kimseler olaya hakim olamay覺p, bilinmesi gereken mekanizmadan bir haber yat覺r覺mlar yaparak k繹t羹 sonu癟larla kar覺la覺yorlar.

Ben bu yaz覺mda ekonominin ge癟irdii tarihsel s羹reci, ekonomi ekolleri yard覺m覺yla olduk癟a k覺sa bir ekilde a癟覺klayaca覺m.

15.yyda ka覺t para kullan覺lm覺yordu. Bu d繹nemde feodalitenin de etkileriyle maden bak覺m覺ndan zengin olan topraklarda hakimiyet kuranlar y繹netimde, i癟ii 癟al覺t覺rmakta, hayat覺n tad覺n覺 癟覺karmakta hak sahibi oluyorlard覺. Alt覺n, g羹m羹 gibi madenlerden yap覺lan para ilkel piyasalarda dola覺yor ve ihtiya癟lar覺n salanmas覺nda arac覺 oluyordu. Ekonomi bilimi tam da bu d繹nemlerde Sezgisel yakla覺mlarla ortaya 癟覺k覺yordu ve buna merkantalist felsefe ad覺 veriliyordu. Merkantalizmde bulyonizm d羹羹ncesi egemendi.

Bulyonizm deerli madenlere sahip olman覺n zengilii douraca覺 d羹羹ncesini temsil ediyordu.

18. ve 19.yyda yeni bulular覺n 羹retime olan etkisi ve buhar g羹c羹yle 癟al覺an makinalar覺n ortaya 癟覺kmas覺yla Avrupada Sanayi Devrimi ger癟ekleti. Art覺k bu noktadan sonra mevcut d羹nya d羹zeni asla eski yap覺s覺na kavuamayacak, g羹n羹m羹ze kadar uzanan bir deiimin temsilcisi olan bu yenilik Avrupadan yola 癟覺kacakt覺. Sanayi devriminden olumsuz y繹nde etkilenenler Feodal beylikler olurken bu durumdan karl覺 癟覺kanlar, olumlu y繹nde etkilenenler de i癟i s覺n覺f覺 olmutu. Feodaliteyle y繹netilen corafyalarda yeterli geliri elde edemeyen hatta haks覺zl覺klara maruz kalan i癟iler kentlere g繹癟 etmi, sanayi sekt繹r羹ndeki youn i癟i gereksinimlerine 癟are olmulard覺.

Bu tarihten sonra ortaya devletin kesinlikle piyasaya kar覺mamas覺 gerektiini, her arz覺n kendi talebini yaratt覺覺n覺, piyasadaki kiilerin kendi 癟覺karlar覺 dorultusunda hareket ederken ortak 癟覺karlara hizmet edeceini ileri s羹ren Klasik Ekonomi okulu savunucular覺 ortaya 癟覺kt覺. (Adam Smith, David Richardo, Thomas Robert Malthus, John Stuart Mill, Alfred Marshall)

Ard覺ndan Klasiklerin makro ekonomik d羹zeydeki yakla覺mlar覺nda katk覺da bulunarak mikro ekonomik teoriler 羹reten Neo-Klasikler okulu ortay a癟覺km覺t覺r. Bu yeni ekol, Klasiklerin tamamlay覺c覺s覺 niteliinde olumutur.
Ard覺ndan Klasiklere kar覺 癟覺kan, onlar覺n g繹r羹lerine; 繹zellikle devletin piyasaya kar覺mamas覺 gerektii d羹羹ncelerine kar覺 癟覺kan Keynesyen Ekonomi ekol羹 ortaya 癟覺km覺t覺r.

Keynesyen ekonomi devlet kontrol羹n羹n piyasalar覺 d羹zeltip, istikrarl覺 bir yap覺 kazanmas覺n覺 salayaca覺n覺 savunuyordu. Bu ekol Klasiklerin tamamen kar覺t覺 olup Kapitalist d羹zenin bug羹nki resminin 癟izilmesine arac覺 olan d羹羹ncenin yap覺 talar覺n覺 oluturmutur.

Sosyalizmin yans覺mas覺 olarak nitelendirebileceimiz Karl Marx覺n kapitalist d羹zene kar覺 durarak ortaya s羹rd羹羹 ekonomik d羹zenin ismi ise Marksist ekonomi olarak bilinmektedir.