«

»

Apr 23

Zor Zamanlarda ─░ktisat IV: Avrupa, Kasvetli Bir Ekonomi

Bu yaz─▒mda 2010 y─▒l─▒nda ekonomi b├Âl├╝m├╝ ├Â─črencisi olarak lisans ├Â─črenimine ba┼člad─▒─č─▒m Kadir Has ├ťniversitesiÔÇÖnin ev sahipli─čini yapt─▒─č─▒ ÔÇťZor Zamanlarda ─░ktisatÔÇŁ sempozyumundan s├Âz edece─čim. Bu y─▒l IV.s├╝ d├╝zenlenen bu etkinlikte man┼čet olarak ÔÇťAvrupa, Kasvetli Bir EkonomiÔÇŁ c├╝mlesi se├žildi. Etkinlik program─▒ ├žer├ževesinde AvrupaÔÇÖn─▒n, Kapitalizmin ve iktisad─▒n krizi, T├╝rkiye ekonomisi,k├╝resel krizlerden g├Âr├╝n├╝mler, toplumsal cinsiyetin krizden etkilenme oranlar─▒ ve son olarak neo-keynesyen, marksist, liberal g├Âr├╝┼člerle krizlerin yorumlanmas─▒ bu sempozyumda konu┼čulan konu ba┼čl─▒klar─▒n─▒ olu┼čturuyordu.

├ťniversite b├╝nyesinde de dersler veren Prof.Dr. John WeeksÔÇÖin global ekonomi ve finans konular─▒na de─činerek ba┼člad─▒─č─▒ konu┼čmas─▒, bana oturumun olduk├ža ilgi ├žekici olaca─č─▒n─▒n sinyallerini veriyordu. Kapitalist sistemde finansal serbestle┼čmenin desteklenmesi konusunda yayg─▒n olarak bilinen bir ├╝retim s├╝recine de─činen John Weeks, finansal alanda liberalle┼čmeyi ┼ču ┼čekilde kat─▒l─▒mc─▒lara a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čt─▒:

M ´âá C ´âá M : Karl MarxÔÇÖ─▒n kullanm─▒┼č oldu─ču bu s├╝re├ž zincirinin anlam─▒ t├╝ketim unsurunu sat─▒n almak i├žin yap─▒lan ├Âdemenin, daha sonra o unsuru satarak daha y├╝ksek miktarlarda kazan├ž elde edilmesini sa─čl─▒yordu. S├╝re├ž sonunda ki┼činin eline ├žokca para ge├žiyor ama d├╝┼č├╝k miktarda ├╝retim yap─▒l─▒yordu. Bu durum b├╝t├že a├ž─▒─č─▒n─▒ tetiklerken, ├Âzel sekt├Âr├╝n yat─▒r─▒mlar─▒n─▒ zedeleyecektir. 2008 y─▒l─▒nda ABDÔÇÖde ya┼čanan mortgage krizi ile AvrupaÔÇÖda ya┼čanan krizin kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒n─▒ yapan profes├Âr├╝n kat─▒l─▒mc─▒lara aktard─▒─č─▒ bilgiler ise ┼č├Âyle:

ÔÇťABDÔÇÖde meydana gelen krizin sebebi fonksiyonlar─▒ ├žarp─▒k ve adaletsiz finansal sistemdi. ABÔÇÖde meydana gelen krizin sebebi ise parasal dengesizlikler de─čil, d─▒┼č ticaret dengesizliklere dayan─▒yordu.ÔÇŁ

AlmanyaÔÇÖn─▒n ticaret dengesi %0ÔÇÖa yak─▒nken ├╝lkenin ticaret fazlas─▒ di─čer ├╝lkelerin ticaret a├ž─▒─č─▒ndan ├žok daha fazlayd─▒. Bu durumun nedeni ise olduk├ža a├ž─▒kt─▒; AlmanyaÔÇÖn─▒n AB ├╝lkelerine olan ihracat─▒ artarken, Yunanistan gibi ├╝lkelerin de AlmanyaÔÇÖdan ithal etti─či bu ├╝r├╝nler b├╝t├želerinde a├ž─▒─ča sebep oluyordu. Yani birli─čin i├žinde ticari a├ž─▒dan bir k─▒s─▒r d├Âng├╝ s├Âz konusuydu. B├Âlgedeki krize ├ž├Âz├╝m ├╝retmek i├žin g├Âr├╝┼člerini sunan bir di─čer konu┼čmac─▒ Do├ž. Dr. G├Âk├žer ├ľzg├╝r ilgin├ž noktalara vurgu yapt─▒. Bilindi─či gibi Euro sisteminin yap─▒sal sorunlar─▒ vard─▒. Bu sorunlar─▒n en ba┼č─▒nda, maliye politikalar─▒ndaki farkl─▒l─▒k geliyordu.

Euro b├Âlgesinin ortak bir merkez bankas─▒ varken, euro kullanan ├╝lkelerin say─▒s─▒ kadar ├že┼čitli olan maliye politikalar─▒ vard─▒. Bu durumda istikrars─▒z kararlar al─▒nmas─▒ sonucu piyasalarda dengesizlikler ortaya ├ž─▒k─▒yordu. Ortak merkez bankas─▒n─▒n varl─▒─č─▒ sonucu ortak bir enflasyon hedeflemesi s├Âz konusuyken , merkezi olmayan bir denetleme s├╝reci vard─▒. ─░kinci sorun olarak b├Âlgenin kurtarma plan─▒n─▒n, yani bir ÔÇťB plan─▒n─▒nÔÇŁ yoksunlu─ču da ┼ču anki krizin ciddi boyutlara ta┼č─▒nmas─▒nda bir etkendi. B├Âlgede artan bor├ž y├╝k├╝, Minskiyen bir istikrars─▒zl─▒─ča yol a├žabiliyordu.

Daha bir├žok sorunun s─▒raland─▒─č─▒ konu┼čman─▒n, yap─▒c─▒ k─▒sm─▒na gelince. Ne yap─▒lmal─▒yd─▒ da bu krizden ├ž─▒k─▒lmal─▒yd─▒?

1. Kemer s─▒kma politikalar─▒ uygulanabilirdi ( Blanchard, GSYHÔÇÖde %47lik d├╝┼č├╝┼č ) ´âá AvrupaÔÇÖn─▒n g├╝neyinde ya┼čanacak bu sert bir d├╝┼č├╝┼č kuzeydekileri olumsuz y├Ânde etkileyebilir

2. EuroÔÇÖdan ├ž─▒k─▒┼č ( Target & Bundesbank ) ( Almanya ve kuzey ├╝lkeleri i├žin bu durum olduk├ža k├Ât├╝ sonu├žlar do─čuracakt─▒t)

3. Mali ve finansal alanlarda birlik olu┼čturmak ( Eurobank )

4. Deflasyon & enflasyon ( B├╝t├že a├ž─▒─č─▒ veren ├╝lkelerde k├Ât├╝ sonu├žlar do─čurabilir ve zaten para birimi tek oldu─ču i├žin b├╝t├╝n AB ├╝lkeleri bu durumdan pozitif y├Ânl├╝ olarak geri d├Ân├╝┼č alamayabilir )

Sempozyum s├╝resinde ileri s├╝r├╝len g├Âr├╝┼čler aras─▒nda z─▒tl─▒klar da yer al─▒yordu. ├ľrne─čin John WeeksÔÇÖe g├Âre ortak bir maliye politikas─▒ olu┼čturmak ba─č─▒ms─▒zl─▒─ča ayk─▒r─▒yd─▒. Ancak G├Âk├žer ├ľzg├╝rÔÇÖe g├Âre ortak bir maliye politikas─▒ olmadan krizden ├ž─▒k─▒┼č pek de m├╝mk├╝n de─čildi.

Marksist kriz teorilerinin yer verildi─či b├Âl├╝m ise ayr─▒ca ilgimi ├žekmi┼čti. ├ç├╝nk├╝ son y─▒llarda d├╝nyada ya┼čanan Arap Bahar─▒, %99ÔÇÖluk k─▒s─▒m─▒ olu┼čturduklar─▒n─▒ iddia eden bir kesimin Wall StreetÔÇÖe kar┼č─▒ ayaklanmas─▒, Euro b├Âlgesinin ekonomik problemlerle bo─ču┼čmas─▒ Marksist yakla┼č─▒m ile Keynesyen teorilerle geli┼čtirilen sistemin iyile┼čtirilip iyile┼čtirilemeyece─či sorusunu ak─▒llara getiriyordu. 1857-1858 y─▒llar─▒ aras─▒nda ya┼čanan kriz sonucunda MarxÔÇÖ─▒n kapitalist sistemin sonunun geldi─čini d├╝┼č├╝nmesi onun yan─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âsterse de belki de bug├╝n sistemin ├žatlaklar─▒ o g├╝nlerden bu yana derinle┼čerek kendi kendini ├Â─č├╝tecek.

Prof. Dr. Ahmet TonakÔÇÖ─▒n ÔÇťMarx ve kapitalizm krizleriÔÇŁ konulu konu┼čmas─▒nda ilgimi ├žeken bir iki c├╝mleyi aktarmak istiyorum. Kapitalist sistemde finansal sekt├Âr├╝n bug├╝n ├Ânemli bir yer tuttu─ču ┼ču y├╝zy─▒lda, asl─▒nda bu sistemin ├╝retken olmayan emek g├╝c├╝yle ├╝retim yapt─▒─č─▒ iddias─▒ olduk├ža ilgin├ž. MarxÔÇÖa ve Marksistlere g├Âre ├╝retken olan emek g├╝c├╝n├╝n ald─▒─č─▒ maddi de─čerler, ├╝retken olmayan emek g├╝c├╝n├╝n elde etti─či maddi de─čerlerden olduk├ža d├╝┼č├╝k oranlarda seyrediyor. Bu durumun sistemin en zay─▒f yan─▒ oldu─ču ve asl─▒nda finansal sekt├Âr├╝n ├╝retken olmayan bir sekt├Âr├╝ temsil etti─či ve olu┼čan krizlerin ÔÇťsu├žlusuÔÇŁ olarak bu kesimin g├Âsterilmesinin yanl─▒┼č bir ├ž─▒kar─▒m olmayaca─č─▒ iddia edilmektedir.

Sempozyum s├╝resince Kadir Has ├ťniversitesi ├Â─čretim ├╝yelerinden Dr. Resul AydemirÔÇÖin bankac─▒l─▒k sekt├Âr├╝nde ticari birlik olu┼čturulmas─▒ ile ilgili ara┼čt─▒rmas─▒n─▒n sunumunu, Do├ž. Dr. Ali AkkemikÔÇÖin ├çin ve Japonya ile ilgili b├╝y├╝me ve kriz yorumlamalar─▒n─▒, sempozyum sorumlusu Do├ž. Dr. ├ľzg├╝r OrhangaziÔÇÖnin ABD ekonomisinin krizi ve finansalla┼čmas─▒ ile ilgili sunumunu dinledik. Zor zamanlarda iktisat ba┼čl─▒kl─▒ bu sempozyumdan fazlaca bilgi edinen bir ├Â─črenci olarak bu etkinli─če kat─▒l─▒m g├Âsteremeyenlerin bir sonraki ZZ─░ÔÇÖlere kat─▒lmas─▒n─▒ tavsiye ediyorum.