Ekonomide Paradokslar//St.Petersbourg-M羹cevher & Su

Ekonomiye giri derslerinde her 繹rencinin aikar olduu,duyduu baz覺 paradokslar vard覺r. Ben “m羹cevher ve su” paradoksunu hat覺rl覺yorum. Bana olduk癟a ilgin癟 gelmiti bu paradoksun varl覺覺.Olay anla覺laca覺 gibi undan ibaretti. B羹y羹k paralar 繹deyip m羹cevherler al覺yoruz. Ancak al覺nan bu m羹cevherler ya eimizin tak覺s覺 oluyor ya da 癟ok nadir gidilen davetlerdeki kost羹m tamamlay覺c覺m覺z. Yani insana ihtiam katmak i癟in sat覺n al覺n覺yorlar m羹cevherler.

Su konusunda gelince. K羹resel 覺s覺nmayla birlikte daha da 繹nem kazanan suyun insan yaam覺 i癟in vazge癟ilmez olduu zaten bilinen basit bir ger癟ektir. Ancak g羹n i癟erisinde susad覺覺n覺zda,cebinizdeki bir ka癟 kurula, girdiiniz herhangi bir marketten suyunuzu sat覺n alabiliyorsunuz. Olduk癟a uygun fiyata bulunan su,insan yaam覺 i癟in vazge癟ilmezken, “olmasa da olur” diyebileceimiz m羹cevherlere neden bu kadar 癟ok paha bi癟iyoruz?

Yani ortadaki iktisadi problem udur ki; suya ihtiyac覺m覺z var ve 癟ok ucuz,ancak deerli talara ihtiyac覺m覺z yok ama bunlara 癟ok fazla para verebiliyoruz.
Para durumu adl覺 programdan 繹rendiim iki kavram geliyor akl覺ma.

Sunucu bayan bu programda almaya yeltendiimiz 羹r羹n veya hizmetlere sahip olmadan 繹nce kendimize u soruyu sormam覺z gerektiini s繹ylemiti. Sahip olmak istediiniz ey “襤stek mi?” yoksa “ihtiya癟 m覺?”. Bende bu iki kavrama dayanarak bu paradoksun 癟覺k覺 yolunun bu soru olduunu d羹羹n羹yorum. Su bir ihtiya癟 olmakla birlikte deerli talar isteimizdir. L羹kse sahip olmak,l羹ks羹n tad覺n覺 癟覺karabilmek i癟in 繹ncelikle ihtiya癟lar覺m覺z覺 kar覺layabilmemiz gerekir.

Bu paradoks konusu olduk癟a houma gitti.Bu nedenle google’da yapt覺覺m k覺sa bir taramdan sonra bir paradoks daha buldum. 襤smi “St.Petersbourg Paradoksu”. 襤sminden dolay覺 ekonomiyle ne tarz bir balant覺 kurulmu diye bir g繹z gezdirmek istedim. Ard覺ndan 繹rendim ki bu paradoksun bir ad覺 daha varm覺. O da “St.Petersbourg Lotosu”. Bu bir oyunmu asl覺nda. Y羹ksek bir miktar para yat覺rarak bu oyuna giriyorsunuz. Asl覺nda bu bir yaz覺-tura oyunu desek daha doru olur.

Bu oyunda yaz覺 geldii anda maceran覺z son buluyor. Peki younnas覺l oyanan覺yor? Yaz覺 eer ilk at覺覺n覺zda gelirse $2 al覺yorsunuz. 襤lk seferde gelmediyse bir kez daha at覺yorsunuz ve ans覺n覺z varsa yaz覺 gelince $4 al覺yorsunuz.Yine mi olmad覺?Bundan sonraki at覺覺n覺zda eer yaz覺 gelirse $8 dolar al覺yorsunuz. Anla覺laca覺 gibi 繹d羹l katlanarak 癟oal覺yor.

Ama insanlar bu oyuna girmekte 癟ekimser kal覺yor.Bu 癟ok doal 癟羹nk羹 y羹ksek bir miktar verip girdiiniz oyunda eer ilk at覺ta yaz覺 gelirse,yat覺r覺lan onca para 2 dolarl覺k deere sahip olacak. Geleneksel finans teorisine g繹re eer bir oyunun 繹d羹l羹,oyuna giri 羹cretinden fazlaysa insanlar bu oyuna rabet eder. Ancak St.Petersbourg oyununda bu durum geleneksel finans teorisiyle uyumad覺覺 i癟in insanlar覺n 癟ekimser kalmas覺 beklenen bir durumdur.