«

»

Dec 13

Teknolojik Geli┼čmeler ve Ekonomi

Akl─▒n─▒za bazen olur olmad─▒k konularda sorular gelir. Durup d├╝┼č├╝nmeli miyim dersiniz yoksa ne olacak ki belli bir sonuca ula┼čsam diye vazge├žersiniz zihninizdeki merak duygusunu doyurmaktan.

Ben bu g├╝n merak duygumu doyurmaktan vazge├žme l├╝ks├╝ne sahip de─čildim. Bunun nedeni sabah okud─čum kitab─▒n sat─▒r aralar─▒nda rastlad─▒─č─▒m ve alt─▒n─▒ ├žizdi─čim bir sorunun g├╝n i├žerisinde bir kez daha kar┼č─▒ma ├ž─▒km─▒┼č olmas─▒ durumuydu.

ÔÇťToplumlar aras─▒nda yenili─če a├ž─▒kl─▒k farklar─▒ nas─▒l ortaya ├ž─▒k─▒yor?ÔÇŁ

Hatta bu soruya daha spesifik a├ž─▒dan yakla┼č─▒rsak, bu g├╝n bizler, bir├žok teknolojik ayg─▒t─▒ yurt d─▒┼č─▒ndan sat─▒n al─▒yoruz da neden bu ayg─▒t─▒ ├╝retme fikri bizim toplumumuzdan ├ž─▒km─▒yor? Neden bu ayg─▒ta olan ihtiya├ž bizim insan─▒m─▒z taraf─▒ndan ke┼čfedilmiyor?
Teknoloji tarih├žileri taraf─▒ndan yap─▒lan ara┼čt─▒rmalara g├Âre en az 14 a├ž─▒klay─▒c─▒ etmen bize bu sorunun yan─▒t─▒n─▒ vermemiz konusunda yard─▒mc─▒ olabiliyor.

├ľrne─čin Toplumdaki ortalama ├Âm├╝r uzunlu─ču..

Bir┼čeyler ke┼čfetmeye ├žal─▒┼č─▒yorsunuz ve bunun i├žin uzun saatler ├žal─▒┼čman─▒z, okuman─▒z ve din├ž kalabilmek i├žin uyuman─▒z, yemek yemeniz gerekiyor. Ula┼čmak istedi─činiz sonu├ž e─čer sizden 80 sene uzaktaysa, nas─▒l olacak da ├Âmr├╝n├╝z bu kadar seneyi g├Ârmenize olanak tan─▒yacak?
(Not: Geli┼čen t─▒p ile son y─▒llarda ortalama ├Âm├╝r s├╝resi uzuyor ve bu nedenle de icat say─▒lar─▒ da ├žo─čal─▒yor.)

┼×imdi s─▒ralayaca─č─▒m etmenlerden be┼či ekonomik temelli etmenlerden olu┼čuyor.

1. Klasik ├ža─člarda k├Âlelerin var olu┼ču ve insan eme─či aras─▒ndaki ili┼čki
2. Mucitlerin meydana getirdikleri yenilikleri sahiplenme hakk─▒na sahip olma/olamama durumu
3. Teknik e─čitim i├žin sa─članacak olanaklar─▒n varl─▒─č─▒/yoklu─ču
4. Siyasi sistem
5. Toplumsal yap─▒ ya da aile i├žerisindeki kazan├ž da─č─▒l─▒m─▒ hiyerar┼čisi

BAZEN ─░CATLAR ─░HT─░YA├çTAN DO─×UYOR !

E─čer elinizin alt─▒nda bir hizmetkar varsa para kar┼č─▒l─▒─č─▒nda, o ki┼čiye ├že┼čitli g├Ârevler verebilir ve onu zaman ay─▒rmad─▒─č─▒n─▒z, zorland─▒─č─▒n─▒z alanlarda ├žal─▒┼čt─▒rabilirsiniz. Bunun sonucu olarak da bir ┼čeyler geli┼čtirmeye, i┼činizi kolayla┼čt─▒rmak i├žin ayg─▒tlar ├╝retmeye kalk─▒┼čmazs─▒n─▒z. Beyninizi bu konular i├žin yormazs─▒n─▒z.

Ancak g├╝n├╝m├╝zde bir├žok toplumda i┼č g├╝c├╝, insan eme─či pahal─▒ oldu─ču i├žin maliyet nedeniyle yeterince para kaybeden ├╝retici bir de i┼č├žilere para vermektense, bu hizmeti,├╝retimi kar┼č─▒layacak ayg─▒t sat─▒n almay─▒ tercih eder (ya da yapabiliyorsa ke┼čfetmeyi).
Bir yandan d├╝┼č├╝nelim. E─čer biri sizin saatlerce, g├╝nlerce, ya da y─▒llarca u─čra┼čt─▒─č─▒n─▒z ve meydana getirdi─činiz bir olu┼čumdan hi├ž emek sarfetmeden sahip olursa ne yapard─▒n─▒z?

Sizi bilmem ama ben ├ž─▒ld─▒r─▒rd─▒m. Eme─činin kar┼č─▒l─▒─č─▒nda patent, olu┼čumda hak sahibi olma durumu da ├Ârne─čin ├çinÔÇÖde talep edilemezken, Bat─▒ÔÇÖda patent almak m├╝mk├╝nd├╝. Bunun sonucu olarak da mademki olu┼čturdu─čum ve emek verdi─čim i┼čte benim pay─▒m dahi olmayacakm─▒┼č gibi kullan─▒lacaksa, bende ├╝retmem mant─▒─č─▒ ki┼činin zihninde olu┼čuyor.

E─čitim, her alanda var olmas─▒ gereken bir kavram─▒ temsil ediyor. Matematik, bilim, spor, din, teknoloji, fen gibi bir├žok alanda ki┼činin e─čitim almas─▒ ya ki┼čye bir ┼čeyler kat─▒yor ya da D├╝nyaÔÇÖya bir ┼čeyler kazand─▒r─▒yor. ├ça─čda┼č sanayi toplumlar─▒nda teknik e─čitime ├Ânem verilirken, baz─▒ toplumlarda ├Ânemsenmeyen e─čitim teknolojik geli┼čmelere engel oluyordu.

Para getirecek ├že┼čitli alanlara yat─▒r─▒m yapan kapitalizm savunucular─▒ varken, bu zihniyetin egemen oldu─ču b├Âlgede teknolojinin geli┼čmesine ┼ča┼čmamak gerek. Ancak Eski Roma ekonomisinde teknolojiye ayr─▒lacak b├╝t├žeye yer yoktu.

Son madde ailedeki ekonomik da─č─▒l─▒m─▒n a├ž─▒klay─▒c─▒s─▒ olacak. Bu konuda g├╝n├╝m├╝zde geli┼čmi┼č b├Âlgelerde fazla s─▒k─▒nt─▒ ├žekilmese de eminim ki k─▒rsal b├Âlgelerde yayg─▒n s─▒k─▒nt─▒lar aras─▒nda ailenin ge├žimini ├╝stlenenlerin durumu yer al─▒yordur. ┼×ehirdeyseniz ya da geli┼čmi┼č bir toplumsan─▒z zaten fazla n├╝fusa sahip olmayan bir aile yap─▒s─▒yla ya┼č─▒yorsunuzdur. Bakman─▒z gereken ├žok fazla ki┼či yoktur. E┼činiz zaten ├žal─▒┼č─▒yordur ve ekonomik a├ž─▒dan y├╝k├╝n├╝z hafiftir. Ancak k─▒rsal b├Âlgelerde durum bu kadar basit bir halde de─čildir. ├çal─▒┼čan tek bir birey ailede geri kalan dokuz ki┼čiye bakmak zorunda olabilir. ├ľrne─čin Yeni GineÔÇÖde ailede ├žal─▒┼čan tek bir birey geri kalan aile ├╝yelerine, akrabalar─▒na bakmakla y├╝k├╝ml├╝d├╝r.

T├╝m bu maddeleri toplumumuza ve Bat─▒ toplumlar─▒na ( ya da Amerikan toplumalar─▒na) uyguarsak, sorgularsak durumu neden baz─▒ konularda geri kald─▒─č─▒m─▒z─▒ ya da geli┼čti─čimizi anlayabilece─čimizi d├╝┼č├╝n├╝yorum.