«

»

Jan 19

Firarperest: Toplumsal Hislerin Terc羹man覺

G羹nl羹k yaamda bizlerin 癟ounlukla kar覺lat覺覺 sahneler, sorgulad覺覺m覺z durumlar, ahidi olduumuz toplumsal sorunlar vard覺r. Her g羹n defalarca, her hafta onlarca kez yaad覺klar覺m覺z, sorgulad覺klar覺m覺z, yak覺nd覺klar覺m覺z zihnimizden 癟覺kmak i癟in, bir yol bulup akmak i癟in yery羹z羹ne, 繹zg羹rl羹e kavumak isterler. Bu ka癟覺 yolunu, ak覺 dorultusunu s覺kl覺kla bizler bulamazken kimileri terc羹man olur zihnimizden ge癟enlere, sorgulamak isteyip sorgulayamad覺klar覺m覺za.

Strasbourgda domu, Ankara, Madrid, Amman, K繹ln, 襤stanbul, Boston, Michingan ve Arizonada yaam覺 olan yazar Elif afak, 癟eitli k羹lt羹rlerden ge癟erken bizim g羹nl羹k hayatta sorgulad覺覺m覺z onca durumu bir deneme kitab覺yla ince eleyip s覺k dokuyarak d羹羹ncelerini okuyucular覺yla buluturuyor. Elif afak(2010), Firarperest isimli deneme t羹r羹ndeki kitab覺nda kad覺nlardan yazarlara, toplumsal sorunlar覺n yorumlanmas覺ndan edebiyata, gurbetten U2 m羹zik grubuna kadar bir癟ok konudaki g繹r羹lerini okuyucuya sade bir dille, deiik bak覺 a癟覺lar覺yla aktar覺yor.

Kas覺m 2010 tarihinde, Doan Yay覺nc覺l覺k taraf覺ndan piyasaya s羹r羹len Firarperest isimli 64 denemeden oluan kitap, yazar Elif afak覺n 癟eitli konular hakk覺ndaki g繹r羹leriyle, yorumlar覺yla d羹羹ncelerimizi deiterecek fikirleri zihnimize kaz覺yor.

Bir sahil kenar覺nda yahut bir 癟ay bah癟esinde durgun, sessizce oturan ve yaln覺z kiileri g繹rmek m羹mk羹nd羹r. Bu tarz insanlar toplumsal meselelerden, memleketin g羹ndeminden elini eteini 癟ekmi kendi hallerinde yaarlar. Sizin etnik kimliinizin, iktidar sevdan覺z覺n bu tip insanlar i癟in bir 繹nemi yoktur. Zaten onlar da iktidar ak覺yla yan覺p tutumazlar ve kendilerini belirli bir noktaya getirmeye 癟al覺mazlar. Yazar, Miskinlie vg羹 isimli denemesinde hayattan sorulmucas覺na yaayan kiilerden s繹z ediyor. Miskin olarak nitelendirilen bu kiiler, insanlar覺 繹tekiletirmiyorlar. Yazar kimseyi belirli bir b繹lgeye ait etmeyen, kin tutmayan ve kendi hallerinde yaayan insanlardan s繹z ediyor. Bu d羹羹ncelerini okuyucuya aktar覺rken de Baudelaireden ve Jack Kerouacdan s繹z ediyor, Gustave Flaubertin d羹羹ncelerini 繹rnek veriyor.

襤nsanlar覺n birbirlerini s覺n覺flara b繹lmesi konusunda tepkiliyim. Bunun nedeni s覺n覺flara ayr覺lan toplumlarda ve iktidar h覺rs覺n覺n kol gezdii yerlerde her zaman ezilen taraf politik g繹r羹leri 癟ounlua uymayanlardan oluur. Eer demokrasinin var olduu yerlerde miskinlik hakk覺n覺 kullanabilenler varsa, 繹tekilemek istemeyenlere de en az miskinler kadar 繹zg羹rl羹k verilmelidir.

Yazar覺n dier kitaplar覺nda da s覺kl覺kla ele ald覺覺 konulardan olan gurbet, Sentezler Mahallesi isimli denemede de yine kendini okuyucuya g繹steriyor. ocuklar覺n覺 daha iyi artlarda okutmak isteyen ailelerin, istihdam yetersizliinden dolay覺 memleketlerinden ayr覺lanlar覺n, Avrupadaki gurbet癟ilerin memleketlerinin ruhunu yaama m羹cadelesi, Elif afak覺n bir ka癟 tecr羹besini okuyucuya yans覺tmas覺yla metinde belirginlik kazan覺yor.

Yazar, Avrupada T羹rklere ait olan d羹kkanlarda yaad覺覺 ilgin癟 an覺lar覺ndan s繹z ediyor. Bir bakkalda misafirperverlik eliinde ikram edilen kahveden tutun da eski posterlere, memleketten getirilen besinlere kadar bir癟ok konuda ilgin癟 ancak ac覺kl覺 tecr羹belerini bu denemede okuyucuya aktar覺yor.Metinde ele al覺nan d羹羹nce asl覺nda s覺kl覺kla kar覺m覺za 癟覺kan, gurbette yaanan ait olamama, memleketini baka memlekette yaatma 癟abas覺n覺n sonu癟lar覺d覺r. Bence insanlar daha az 繹zlem ve daha 癟ok mutluluk i癟in benimsenmesi gereken yere adapte olma 癟abas覺n覺 en 羹st d羹zeye 癟覺karmal覺. Bakalamadan ve g繹癟 edilen yeri de bakalat覺rmadan.

Acaba her toplum bir dierinin yaam artlar覺na, mutluluklar覺na, geleneklerine ve hatta 覺zd覺raplar覺na 繹zeniyor mudur? Ben bu sorunun yan覺t覺n覺 kitaptaki Gerilim Hikayelerinin Sakin Ustalar覺 isimli denemede bulduumu d羹羹n羹yorum. Gerilim, entrika, kan ve iddet konular覺nda yaz覺lan en baar覺l覺 romanlar覺n 襤skandinav 羹lkelerinde kaleme al覺nd覺覺 ger癟ei bu metinde okuyucuya aktar覺l覺yor.

Fazla rahat olman覺n rahats覺zl覺k duygusu uyand覺rd覺覺, komunun sahip olduklar覺na sahip olamama durumu ve negatif ruh hallerinin, karamsarl覺覺n insanlar 羹zerindeki etkisi gibi olgular baz覺 toplumlar覺n edebiyatlar覺nda ele al覺nan konulardand覺r. Bar覺, refah ve d羹zen i癟erisinde yaayan toplumlarda yayg覺n olmayan olaylar kaleme al覺nd覺覺nda baar覺 elde edilmesi de ka癟覺n覺lmaz oluyor.

Ayn覺 ergenlerde olduu gibi hen羹z yaanmam覺 duygular, olaylar insanda 繹zenme davran覺覺na yol a癟ar. Belalar, s覺k覺nt覺lar her ne kadar da negatif olgular olsalar da, bu temalar etraf覺nda romanlar, 繹yk羹ler yazmaktan ne 癟覺kar? Yaanmam覺 duygular ayn覺 televizyon ekranlar覺nda yay覺mlanan ve izlenme rekorlar覺 k覺ran dizilerin kahramanlar覺 yerine kendimizi koyduumuz zamanlardaki gibi kiiye anl覺k hazlar verir. Huzurlu toplumlarda da insanlara zaten var olan huzuru tekrar yaatan romanlarla yaklamaya 癟al覺mak ne ifade eder ki? Zaten tecr羹be edilmemi hisler, olaylar insanlara 癟ekici geliyorsa, her g羹n defalarca seyredilen sahneleri bir daha okuman覺n anlam覺 var m覺? Asl覺nda yazar Elif afak覺n da dedii gibi, huzurlu olan bu yazarlar覺 bir de 襤stanbula getirsek bu ziyaretten sonra acaba ayn覺 baar覺yla romanlar覺n覺 kaleme alabilecekler mi?

Miskinlik, yabanc覺lama ve durumundan s覺k覺l覺p yaanmayan duygular覺n peinden giderek baar覺l覺 olma, yeni duygular yaama gibi konular g羹nl羹k hayatta her insan覺n tecr羹be ettii durumlar覺 temsil edebiliyor. Yazar Elif afak覺n dier kitaplar覺nda olduundan daha fazla 繹ne 癟覺kard覺覺 mizahi 羹slubuna Firarperestte rastlad覺m. Mevcut mizahi 羹slup, g羹ncel konularla birleince ve bir de yal覺n bir dille kaleme al覺n覺nca kitab覺 bir 癟覺rp覺da bitirmemek olanaks覺z. Ancak metinlerin olduk癟a k覺sa olmas覺 ve deneme t羹r羹n羹n ustas覺 olan Michel De Montaignein uzunca metinlerine al覺k覺n olma durumumu da g繹z 繹n羹nde bulundurursam, keke yazar duygular覺n覺 daha kapsaml覺 bir ekilde okuyucuyla paylasaym覺 demeden edemiyor insan.

襤lenen konular覺n k覺sa 繹rneklerle a癟覺klanmas覺 keke biraz daha 繹rnek olsaym覺, keke bu konu bitmeseymi dedirtiyor insana. Yazar, okuyucular覺na g羹ncel konular d覺覺nda, k羹lt羹rel a癟覺dan da katk覺da bulunuyor. Hi癟 bilmediim Nina Simonedan tutun da ecinsellikle ilgili bir anektoda kadar yazar覺n denemelerinden kazan覺mlar覺m da olmad覺 deil. eitli k羹lt羹rleri yaama ans覺n覺 yakalam覺 ve bir de tecr羹belerini a癟覺k bir 羹slupla kaleme alabilmi olan yazar Elif afak覺n yine de bana romanlar覺, denemelerinden daha fazla haz veriyor.