Tag Archives: St.Petersbourg paradoksu

Ekonomide Paradokslar//St.Petersbourg-Mücevher & Su

Ekonomiye giriş derslerinde her öğrencinin aşikar olduğu,duyduğu bazı paradokslar vardır. Ben “mücevher ve su” paradoksunu hatırlıyorum. Bana oldukça ilginç gelmişti bu paradoksun varlığı.Olay anlaşılacağı gibi şundan ibaretti. Büyük paralar ödeyip mücevherler alıyoruz. Ancak alınan bu mücevherler ya eşimizin takısı oluyor ya da çok nadir gidilen davetlerdeki kostüm tamamlayıcımız. Yani insana ihtişam katmak için satın alınıyorlar mücevherler.

Su konusunda gelince. Küresel ısınmayla birlikte daha da önem kazanan suyun insan yaşamı için vazgeçilmez olduğu zaten bilinen basit bir gerçektir. Ancak gün içerisinde susadığınızda,cebinizdeki bir kaç kuruşla, girdiğiniz herhangi bir marketten suyunuzu satın alabiliyorsunuz. Oldukça uygun fiyata bulunan su,insan yaşamı için vazgeçilmezken, “olmasa da olur” diyebileceğimiz mücevherlere neden bu kadar çok paha biçiyoruz?

Yani ortadaki iktisadi problem şudur ki; suya ihtiyacımız var ve çok ucuz,ancak değerli taşlara ihtiyacımız yok ama bunlara çok fazla para verebiliyoruz.
Para durumu adlı programdan öğrendiğim iki kavram geliyor aklıma.

Sunucu bayan bu programda almaya yeltendiğimiz ürün veya hizmetlere sahip olmadan önce kendimize şu soruyu sormamız gerektiğini söylemişti. Sahip olmak istediğiniz şey “İstek mi?” yoksa “ihtiyaç mı?”. Bende bu iki kavrama dayanarak bu paradoksun çıkış yolunun bu soru olduğunu düşünüyorum. Su bir ihtiyaç olmakla birlikte değerli taşlar isteğimizdir. Lükse sahip olmak,lüksün tadını çıkarabilmek için öncelikle ihtiyaçlarımızı karşılayabilmemiz gerekir.

Bu paradoks konusu oldukça hoşuma gitti.Bu nedenle google’da yaptığım kısa bir taramdan sonra bir paradoks daha buldum. İsmi “St.Petersbourg Paradoksu”. İsminden dolayı ekonomiyle ne tarz bir bağlantı kurulmuş diye bir göz gezdirmek istedim. Ardından öğrendim ki bu paradoksun bir adı daha varmış. O da “St.Petersbourg Lotosu”. Bu bir oyunmuş aslında. Yüksek bir miktar para yatırarak bu oyuna giriyorsunuz. Aslında bu bir yazı-tura oyunu desek daha doğru olur.

Bu oyunda yazı geldiği anda maceranız son buluyor. Peki younnasıl oyananıyor? Yazı eğer ilk atışınızda gelirse $2 alıyorsunuz. İlk seferde gelmediyse bir kez daha atıyorsunuz ve şansınız varsa yazı gelince $4 alıyorsunuz.Yine mi olmadı?Bundan sonraki atışınızda eğer yazı gelirse $8 dolar alıyorsunuz. Anlaşılacağı gibi ödül katlanarak çoğalıyor.

Ama insanlar bu oyuna girmekte çekimser kalıyor.Bu çok doğal çünkü yüksek bir miktar verip girdiğiniz oyunda eğer ilk atışta yazı gelirse,yatırılan onca para 2 dolarlık değere sahip olacak. Geleneksel finans teorisine göre eğer bir oyunun ödülü,oyuna giriş ücretinden fazlaysa insanlar bu oyuna rağbet eder. Ancak St.Petersbourg oyununda bu durum geleneksel finans teorisiyle uyuşmadığı için insanların çekimser kalması beklenen bir durumdur.